Mẹo tiết kiệm điện nước truyền miệng: cái nào ăn tiền thật, cái nào làm tốn hơn
Mẹo tiết kiệm điện nước là loại kiến thức được truyền miệng nhiều nhất trong nhà, và cũng là loại ít khi được kiểm lại nhất. Cái nào cũng nghe hợp lý, cái nào cũng có người thề là đúng, và hoá đơn thì vẫn thế.
Bài này xếp mấy mẹo quen thuộc thành ba nhóm: nhóm ăn tiền thật, nhóm có lý nhưng nhỏ tới mức không đáng để tâm, và nhóm nghe xuôi tai mà thật ra làm tốn hơn.
Trước hết: tiền điện trong nhà đi đâu
Muốn biết mẹo nào đáng thì phải biết khoản nào lớn. Trong phần lớn gia đình, nhóm ngốn điện nhiều nhất là những thứ sinh nhiệt hoặc chạy liên tục: điều hoà, bình nóng lạnh, tủ lạnh, bàn là, ấm đun, máy sấy.
Còn nhóm nhỏ là những thứ ta hay lo nhất: bóng đèn, bộ sạc điện thoại, đèn báo đỏ trên tivi. Đây là chỗ lệch lớn giữa cảm giác và thực tế — ta thấy cái đèn đỏ suốt ngày đêm nên nghĩ nó tốn, còn cái bình nóng lạnh thì nằm im trên tường nên ta quên.
Quy tắc dễ nhớ: thứ nào làm nóng hoặc làm lạnh thì tốn, thứ nào chỉ sáng hoặc chỉ nhấp nháy thì không. Mọi mẹo nên được cân theo quy tắc đó trước.
Nhóm ăn tiền thật
Tắt bình nóng lạnh khi không dùng. Đây là mẹo lợi nhất trong cả bài với những nhà để bình bật cả ngày. Bình bật liên tục thì cứ nguội đi là nó lại đun lại, kể cả lúc cả nhà đi làm. Bật trước khi tắm chừng mười lăm tới hai mươi phút là đủ với phần lớn bình. Tắt khi tắm còn là việc an toàn, không chỉ là tiết kiệm.
Để điều hoà ở mức vừa thay vì mức thấp nhất. Máy không làm lạnh nhanh hơn khi ta đặt xuống mười sáu độ — nó chỉ chạy lâu hơn trước khi ngắt. Đặt quanh hai sáu tới hai tám độ kèm quạt trần thường cho cảm giác tương đương mà tốn ít hơn hẳn.
Vệ sinh lưới lọc điều hoà. Lưới bẩn làm máy phải chạy lâu hơn cho cùng một mức mát. Đây là việc tự làm được, mất mười lăm phút, và là một trong ít việc vừa tiết kiệm vừa làm không khí sạch hơn.
Kiểm gioăng tủ lạnh. Gioăng chai hở làm máy nén chạy gần như liên tục. Thử bằng cách kẹp tờ giấy vào cánh rồi rút: rút ra dễ dàng nghĩa là gioăng đã hở. Kèm theo: đừng kê tủ sát tường, chừa khe cho nó thoát nhiệt.
Sửa vòi rỉ và bồn cầu chảy ngầm. Vòi nhỏ giọt thì ai cũng thấy, nhưng bồn cầu rò nước xuống bồn chứa là thứ chảy suốt ngày đêm mà không ai nghe. Thử bằng cách nhỏ vài giọt màu vào két nước, không xả, đợi mười lăm phút rồi nhìn vào lòng bồn — thấy màu là đang rò.
Giặt đủ tải và giặt nước lạnh. Phần lớn điện của máy giặt dùng để đun nước. Giặt nước lạnh với đồ mặc hằng ngày là đủ sạch với bột giặt bây giờ.
Nhóm có lý nhưng nhỏ tới mức không đáng để tâm
Rút phích sạc điện thoại khi không cắm máy. Bộ sạc rời không cắm máy hầu như không tiêu thụ gì đáng kể. Vẫn nên rút, nhưng lý do là an toàn và tuổi thọ của sạc rẻ tiền, chứ không phải tiền điện.
Đổi hết sang đèn tiết kiệm điện. Nếu nhà còn bóng sợi đốt hoặc đèn cao áp cũ thì đổi rất đáng. Nhưng nếu đã dùng đèn tiết kiệm rồi thì phần tiền còn tiết kiệm được là rất nhỏ, và không đáng để thay cả loạt bóng còn tốt.
Tắt đèn khi ra khỏi phòng vài phút. Là thói quen tốt nhưng số tiền nhỏ. Đừng để việc chăm chăm tắt đèn thay thế cho việc xem lại điều hoà và bình nóng lạnh — đó mới là chỗ tiền nằm.
Đèn báo chờ của tivi và đầu thu. Có tiêu thụ, nhưng rất ít. Rút hẳn khi đi vắng dài ngày thì hợp lý; rút mỗi tối thì công bỏ ra nhiều hơn phần lợi.
Nhóm nghe xuôi tai mà làm tốn hơn
Tắt điều hoà mỗi khi ra khỏi phòng một lát. Với những khoảng ngắn — ra ngoài mươi mười lăm phút — thì để nguyên thường tốn ít hơn, vì làm lạnh lại một căn phòng đã nóng lên tốn nhiều hơn phần giữ nhiệt độ. Đi lâu, cỡ một hai tiếng trở lên, thì tắt là đúng.
Đặt tủ lạnh ở số lạnh nhất cho chắc. Không làm thức ăn tươi lâu hơn đáng kể, nhưng làm máy chạy nhiều hơn và làm rau củ dễ đông đá hỏng. Để ở mức giữa theo hướng dẫn của máy là đủ.
Mở cửa cho thoáng trong lúc bật điều hoà. Nghe thì hợp lý nhưng máy sẽ chạy không ngừng để làm mát cả khối khí nóng liên tục tràn vào. Muốn thoáng thì mở cửa trước khi bật, hoặc dùng chức năng thông gió nếu máy có.
Trữ nước đầy các xô chậu cho chắc rồi thay mỗi ngày. Ở nơi hay cúp nước thì trữ là đúng, nhưng trữ quá nhiều rồi đổ đi hằng ngày là đổ đúng thứ mình đang tiết kiệm. Trữ vừa đủ cho một ngày và xoay vòng.
Dùng quạt để làm mát phòng trống. Quạt làm mát người bằng cách thổi gió qua da, chứ không làm hạ nhiệt độ phòng. Bật quạt trong phòng không có ai chỉ tốn điện.
Cách tự kiểm nhà mình, không cần đoán
Ba việc, làm trong một buổi.
Đọc công tơ hai lần. Ghi số buổi tối trước khi đi ngủ và ghi lại buổi sáng. Nhà không dùng gì mà số nhảy nhiều thì có thứ chạy nền — thường là tủ lạnh cũ, bình nóng lạnh còn bật, hoặc máy bơm rò.
Tắt hết át tô mát nhánh rồi bật lại từng cái và nhìn công tơ. Cách này chỉ ra được nhánh nào ngốn nhiều mà không cần thiết bị đo gì.
Xem lại hoá đơn ba tháng gần nhất và đối chiếu với thời tiết. Tháng nóng tăng là bình thường. Tăng vào tháng mát mà không đổi thói quen gì mới là dấu hiệu đáng lần theo.
Mấy mẹo về nước ít được nhắc
Hứng nước lạnh chảy ra lúc chờ nước nóng. Ở nhà dùng bình nóng lạnh, mỗi lần tắm đều có chừng vài lít nước lạnh chảy đi trước khi nước ấm tới. Hứng vào xô để dội nhà vệ sinh hoặc tưới cây là việc không mất công gì thêm.
Tưới cây vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Tưới giữa trưa thì phần lớn bốc hơi trước khi ngấm, nên vừa tốn nước vừa không đủ cho cây. Đây là mẹo truyền miệng thuộc nhóm có lý thật.
Kiểm bể ngầm và phao cơ. Phao hỏng làm nước tràn ra ngoài suốt ngày mà không ai thấy, nhất là với bể đặt ở chỗ khuất. Nhà nào có bể ngầm và máy bơm tự động thì nên xem lại phao mỗi năm một lần.
Khi cả nhà cùng làm mới ăn thua
Một điều ít ai nói ra: phần lớn mẹo trong bài chỉ có tác dụng nếu mọi người trong nhà cùng theo, mà bảo nhau chuyện này rất dễ thành cằn nhằn.
Cách nhiều nhà dùng và thấy êm: chọn hai ba việc lớn nhất thay vì bắt nhau nhớ mười việc. Dán một mẩu giấy ngay công tắc bình nóng lạnh còn hiệu quả hơn nhắc miệng mười lần. Và thay vì nói ai đó làm tốn điện, hãy đưa con số của hoá đơn ra cho cả nhà cùng nhìn — nói chuyện với con số thì không ai phải nhận lỗi.
Với trẻ con, cách dễ nhất là giao hẳn một việc nhỏ và cụ thể: kiểm vòi nước trước khi đi ngủ, tắt đèn phòng khách. Giao việc thì trẻ làm; nhắc chung chung thì không.
Ba điều gọn lại
Một, thứ làm nóng hoặc làm lạnh mới là chỗ tiền nằm. Cái đèn đỏ trên tivi không phải.
Hai, ba việc lợi nhất trong hầu hết gia đình: tắt bình nóng lạnh khi không dùng, để điều hoà ở mức vừa, và kiểm gioăng tủ lạnh.
Ba, tắt điều hoà mỗi khi ra ngoài vài phút là mẹo phản tác dụng — làm lạnh lại tốn hơn giữ nhiệt độ.