Đố vui về cây cỏ và con vật quanh nhà: mười câu, đáp kèm phần đời thường

Cây cối và con vật quanh nhà là nhóm sinh ra nhiều câu nói nhất trong dân gian — và cũng là nhóm mà lời truyền miệng với đời thật hay lệch nhau nhất.

Mười câu dưới đây để đọc cho vui. Câu nào đáp án dứt khoát thì nói rõ, câu nào các nguồn không thống nhất thì cũng nói rõ luôn — vì đó mới là phần thú vị.

Câu 1 — Chim làm tổ ở hiên nhà là điềm gì?

Dân gian nhiều nơi coi đó là điềm lành, với lý do nghe ra được: chim chọn chỗ yên tĩnh, có che chắn, ít bị quấy để làm tổ. Một cái hiên đủ điều kiện ấy thường là cái hiên của một căn nhà yên ổn.

Phần đời thường đi kèm: tổ chim có phân và có thể có bọ. Nếu ở ngay trên lối đi hay trên chỗ phơi đồ thì đó là chuyện phải xử — nhưng đợi chim non rời tổ rồi hẵng dọn.

Câu 2 — Kiến kéo đàn vào nhà báo trời mưa?

Câu này có phần quan sát thật phía sau: nhiều loài kiến phản ứng với độ ẩm và với nước ngập tổ, nên trước những đợt mưa lớn thì hoạt động của chúng thay đổi thấy được.

Nhưng nó không phải một phép dự báo. Kiến kéo vào nhà cũng có thể chỉ vì trong bếp có thứ ngọt để hở. Đọc nó như một quan sát thú vị thì được, dùng nó thay bản tin thời tiết thì không.

Câu 3 — Cây trong chậu mà ra hoa trái mùa thì sao?

Phần lớn trường hợp là do điều kiện chăm thay đổi: ánh sáng, nước, phân, hoặc nhiệt độ trong nhà khác hẳn ngoài trời. Cây trồng chậu sống trong một môi trường nhân tạo nên nhịp của nó vốn đã lệch với ngoài vườn.

Dân gian có nơi coi là điềm, có nơi không — và chính sự không thống nhất ấy cho thấy nó thuộc về tập quán từng vùng chứ không phải một luật chung.

Câu 4 — Trồng cây gì trước cửa là kiêng?

Mỗi vùng một danh sách, và các danh sách mâu thuẫn nhau khá nhiều — cùng một loài, nơi này chuộng nơi kia kiêng.

Phần thực tế thì ít mâu thuẫn hơn: cây rễ ăn ngang mạnh trồng sát móng hoặc sát ống thoát nước là chuyện đáng lo thật; cây rụng nhiều lá ngay lối đi thì trơn khi mưa; cây có gai hoặc có nhựa gây kích ứng thì cân nhắc nếu nhà có trẻ nhỏ.

Câu 5 — Mèo lạ tới ở là được hay mất?

Nhiều nơi coi là lành. Phần đời thường: mèo tới ở nghĩa là quanh đó có nguồn thức ăn và có chỗ trú — đôi khi là nhà mình đang để hở thứ gì đó.

Nếu định nuôi thì đưa đi khám trước khi cho vào nhà, nhất là nhà có trẻ nhỏ hoặc có thú nuôi khác. Đây là phần không nên bỏ qua vì bất kỳ lý do nào.

Câu 6 — Thằn lằn kêu trong nhà là sao?

Đây là một trong những câu có nhiều dị bản nhất: cùng một tiếng kêu, nơi bảo lành, nơi bảo dữ, nơi lại phân biệt theo số tiếng hoặc theo hướng phát ra.

Khi dị bản mâu thuẫn tới mức đó thì gần như chắc chắn đây là tập quán vùng. Phần đời thường thì ngược lại rất đơn giản: nhà có thằn lằn nghĩa là có côn trùng cho chúng ăn.

Câu 7 — Cây héo dần trong nhà mới chuyển tới?

Đây là chuyện rất hay gặp, và nguyên nhân thường nằm ở ánh sáng: nhà mới có hướng và cửa sổ khác, nên cùng một vị trí trong phòng lại nhận lượng sáng khác hẳn.

Thêm vào đó là cú sốc khi vận chuyển và sự thay đổi độ ẩm. Trước khi kết luận điều gì, thử dời cây tới chỗ sáng hơn và chờ vài tuần.

Câu 8 — Ong làm tổ trong nhà

Khác với chim, nhóm này là chuyện an toàn trước tiên, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ hoặc có người từng phản ứng mạnh với nọc côn trùng.

Đừng tự xử tổ ong lớn. Gọi người có kinh nghiệm hoặc đơn vị chuyên xử lý. Và nếu ai đó bị đốt mà có dấu hiệu khó thở, sưng lan nhanh hay chóng mặt thì đó là lúc đi cấp cứu, không phải lúc tra cứu.

Câu 9 — Chó sủa về đêm không có người

Dân gian có lời giải thích riêng. Phần đời thường: chó nghe được dải âm rộng hơn người khá nhiều, nên nó phản ứng với những tiếng mình không nghe thấy — tiếng động vật khác, tiếng xe ở xa, tiếng ở nhà bên.

Nếu chuyện xảy ra đều đặn cùng một khung giờ thì thường có nguyên nhân rất đời: xe đổ rác, người đi làm ca, hoặc một con vật khác đi ngang theo lịch cố định.

Câu 10 — Cây cảnh chết ngay sau khi mua về

Câu hỏi này hay được hỏi với giọng lo lắng, nhưng lý do thường rất kỹ thuật: cây ở vườn ươm sống trong điều kiện ánh sáng và độ ẩm rất khác nhà ở, và cú chuyển đổi ấy là phần khó nhất trong đời một cây cảnh.

Thêm một lý do rất hay gặp: tưới quá nhiều vì lo. Người mới mua cây thường tưới nhiều hơn cần, và úng rễ giết cây nhanh hơn khô hạn.

Ba điều gọn lại

Một. Dị bản càng mâu thuẫn — như chuyện tiếng thằn lằn — thì càng là tập quán vùng chứ không phải luật chung.

Hai. Nhiều câu dân gian có một quan sát thật phía sau, như chuyện kiến và độ ẩm. Đọc như quan sát thì thú vị, dùng thay dự báo thì không.

Ba. Có một nhóm không phải chuyện vui: tổ ong trong nhà là chuyện an toàn, và người bị đốt có dấu hiệu khó thở hay sưng lan nhanh thì đi cấp cứu ngay.