Đố vui về lịch và con số: mười câu, đáp án kèm chỗ hay nhầm

Chuyện lịch và con số có nhiều chỗ nghe quen tới mức ai cũng tưởng mình biết, tới lúc bị hỏi mới thấy không chắc. Mười câu dưới đây thuộc loại đó.

Đọc câu hỏi, đoán thử, rồi mở phần đáp án ngay bên dưới. Có mấy câu đáp án là "không có câu trả lời duy nhất" — và đó cũng là một đáp án.

Câu 1: Vì sao Tết mỗi năm một ngày dương khác nhau?

• Vì Tết tính theo lịch âm dương, mà lịch này gắn với chu kỳ trăng.
• Một năm âm lịch ngắn hơn năm dương lịch khoảng mười một ngày.
• Nếu không chỉnh thì Tết trôi dần qua các mùa.
• Nên mới có tháng nhuận để kéo nó về đúng mùa.
• Vì vậy Tết dao động trong một khoảng của tháng Một và tháng Hai dương lịch.

Câu 2: Tháng nhuận là tháng thứ mười ba?

1. Đúng là năm đó có mười ba tháng.
2. Nhưng nó không nằm ở cuối năm — nó lặp lại một tháng đã có.
3. Nên mới gọi là "nhuận" tháng đó, ví dụ năm có hai tháng cùng số.
4. Tháng nào được nhuận thì đổi theo năm.
5. Người sinh vào tháng nhuận hay gặp chuyện khi tra lịch — nhớ ghi rõ.

Câu 3: Một ngày có bao nhiêu "giờ" theo cách gọi cổ?

• Mười hai, mỗi khoảng hai tiếng đồng hồ.
• Nên "giờ Tý" không phải một tiếng mà là một khoảng.
• Ranh giới rơi vào giữa các giờ chẵn theo đồng hồ hiện nay.
• Người sinh sát ranh thì giờ ghi lại lệch mươi phút là đổi khoảng.
• Đó là lý do nên ghi giờ sinh cho chính xác nếu còn biết.

Câu 4: Con giáp và cung hoàng đạo là một hệ?

1. Không — hai hệ khác gốc hoàn toàn.
2. Mười hai con giáp gắn với năm theo lịch âm dương.
3. Mười hai cung hoàng đạo gắn với tháng theo lịch dương.
4. Trùng con số mười hai là trùng ngẫu nhiên, không phải cùng một hệ.
5. Trộn hai hệ vào một phép luận là chỗ hay nhầm nhất.

Câu 5: Số 13 xui là quan niệm của người Việt?

• Đây là quan niệm đến từ nơi khác, lan sang qua phim ảnh và sách báo.
• Người Việt trước đây kiêng con số khác, tuỳ vùng và tuỳ nhà.
• Nay cả hai cùng tồn tại — nhiều toà nhà bỏ cả tầng 13 lẫn tầng 4.
• Không có con số nào xui với mọi nền văn hoá, đó là điểm đáng nhớ.
• Cùng một con số, nơi thích nơi tránh.

Câu 6: Ngày rằm là ngày trăng tròn nhất?

1. Gần đúng nhưng không phải luôn luôn.
2. Rằm là ngày mười lăm âm lịch, còn trăng tròn nhất là một thời điểm thiên văn.
3. Hai thứ lệch nhau tới cả ngày tuỳ tháng.
4. Đó là chuyện bình thường vì lịch làm tròn theo ngày.
5. Không ai sai cả — chỉ là hai cách nói khác nhau.

Câu 7: Tiết khí theo lịch âm hay lịch dương?

• Theo dương lịch — nhiều người bất ngờ ở câu này.
• Vì tiết khí chia năm theo vị trí biểu kiến của mặt trời, tức theo mùa.
• Nên mỗi tiết khí rơi vào ngày dương gần như cố định, chỉ xê dịch một hai ngày.
• Tháng âm lịch thì theo trăng — khác gốc.
• Hai hệ này cùng nằm trong một cuốn lịch, nên hay bị tưởng là một.

Câu 8: Năm mới âm lịch bắt đầu từ Tết?

1. Tuỳ bạn hỏi ai — và đây là câu bẫy.
2. Trong sinh hoạt thường ngày thì đúng: Tết là mốc sang năm mới.
3. Nhưng một số lối tính lấy mốc Lập xuân, rơi vào đầu tháng Hai dương lịch.
4. Hai mốc cách nhau có khi vài tuần.
5. Người sinh trong khoảng đó vì vậy tra ra hai con giáp khác nhau.

Câu 9: Giờ trên đồng hồ là giờ mặt trời?

• Không — đồng hồ chạy theo múi giờ quy ước.
• Cả một vùng rộng dùng chung một giờ cho tiện.
• Nên mặt trời lên đỉnh ở mỗi nơi vào một lúc khác nhau dù đồng hồ chỉ giống nhau.
• Chênh lệch có thể tới hàng chục phút.
• Đây là lý do có lối tính chỉnh theo kinh độ.

Câu 10: Ngày giỗ tính theo âm hay dương?

1. Phần lớn nhà Việt tính theo âm lịch.
2. Nhưng có nhà đã chuyển sang dương lịch cho dễ nhớ, nhất là nhà ở xa quê.
3. Cả hai đều là cách làm của từng nhà, không có chuẩn chung.
4. Quan trọng là cả nhà thống nhất và ghi lại một chỗ.
5. Ghi cả hai ngày thì đời sau đỡ phải đoán.

Câu 11: Số nhà chẵn lẻ nằm theo quy tắc nào?

• Thông lệ chung là một bên chẵn, một bên lẻ trên cùng một con đường.
• Nhà xây chen vào sau thì mang số có thêm ký tự hoặc số phụ.
• Vì vậy dãy số không phải lúc nào cũng liên tục.
• Đây là chuyện hành chính, không phải chuyện lựa chọn của chủ nhà.
• Muốn biết chắc thì hỏi cơ quan quản lý địa chỉ ở địa phương.

Câu 12: Giờ Ngọ là mười hai giờ trưa?

1. Giờ Ngọ là một khoảng hai tiếng, không phải một thời điểm.
2. Mười hai giờ trưa nằm trong khoảng đó, ở giữa.
3. Nói "đúng giờ Ngọ" thì hơi mơ hồ — hỏi lại cho rõ.
4. Và giờ đồng hồ không phải giờ mặt trời, như câu 9 đã nói.
5. Hai chỗ mơ hồ này cộng lại đủ làm hai người hiểu khác nhau.

Câu 13: Năm nhuận dương lịch và năm nhuận âm lịch giống nhau?

• Không — hai chuyện hoàn toàn khác.
• Năm nhuận dương lịch thêm một ngày vào tháng Hai.
• Năm nhuận âm lịch thêm cả một tháng.
• Chu kỳ của hai loại cũng khác nhau, không trùng đều đặn.
• Trùng tên gọi "nhuận" là chỗ gây nhầm.

Câu 14: Người sinh ngày 29 tháng Hai thì mấy năm mới có sinh nhật?

1. Ngày đó chỉ có ở năm nhuận dương lịch — thường bốn năm một lần.
2. Nhưng không phải cứ chia hết cho bốn là nhuận, có ngoại lệ ở các năm tròn thế kỷ.
3. Năm không nhuận thì người ta mừng vào ngày liền trước hoặc liền sau — tuỳ nhà.
4. Giấy tờ vẫn ghi đúng ngày sinh, không đổi.
5. Câu này hay bị trả lời nhanh là "bốn năm" mà quên phần ngoại lệ.

Ba việc không phụ thuộc câu đố

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám.
• Hạn giấy tờ và hợp đồng thì theo lịch thường dùng.
• Lịch nghỉ chính thức thì tra công bố của cơ quan có thẩm quyền.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.

Điểm chung của mười hai câu trên: phần lớn chỗ hay nhầm không nằm ở kiến thức khó, mà ở chỗ hai hệ khác gốc được in chung trong một cuốn lịch. Nhớ được điều đó thôi là đọc lịch đã tỉnh hơn nhiều người.