Chim vào nhà, mèo lạ tới ở, cây ra hoa trái mùa: lời đồn và phần trần trụi

Chim bay vào nhà, mèo lạ tới nằm trước cửa rồi ở lại, cây trong sân bỗng ra hoa trái mùa, tổ ong làm trên mái. Những chuyện này ở đâu cũng có, và ở đâu người ta cũng kể thêm một tầng ý nghĩa cho nó.

Bài này kể lại mấy lời đồn quen thuộc cho vui, kèm phần trần trụi phía sau: con vật đó vào nhà vì lý do gì, và có việc gì thật sự nên làm.

Chim bay vào nhà

Lời đồn thì chia hai phe rõ rệt, và đây chính là điều thú vị.

Có nơi coi chim vào nhà là điềm lành — khách quý tới, tin vui đang đến. Có nơi lại kiêng, nhất là với một số loài nhất định hoặc khi chim bay vào rồi chết trong nhà.

Cùng một sự việc, hai cách đọc ngược nhau. Khi một hiện tượng được giải thích theo cả hai hướng tuỳ nơi, thì ý nghĩa nằm ở người kể chứ không nằm ở con chim.

Phần trần trụi: chim bay vào nhà phần lớn vì lạc, vì bị đuổi, vì thấy chỗ trú khi trời sắp mưa, hoặc vì bị đánh lừa bởi ô cửa kính lớn. Mùa sinh sản và mùa chuyển thời tiết thì hay gặp hơn.

Việc nên làm rất đơn giản: mở rộng một cửa, đóng bớt các cửa khác, tắt đèn trong phòng và để nó tự tìm hướng sáng bay ra. Đừng đuổi bằng cách vung tay — hoảng thì nó đâm vào tường và kính nhiều hơn.

Mèo lạ tới ở

Đây là chuyện được kể nhiều nhất trong nhóm này, và cũng hay được coi là điềm lành ở nhiều nơi.

Phần trần trụi thì ít huyền bí hơn: mèo tìm chỗ có thức ăn, có chỗ khuất gió, có chỗ nằm ấm, và không có con vật nào đe doạ. Nhà nào từng cho ăn một lần thì khả năng nó quay lại rất cao — mèo nhớ chỗ rất giỏi.

Nếu bạn muốn nhận nuôi thì có mấy việc thực tế nên làm trước: đưa đi khám và tiêm phòng, kiểm xem nó có phải mèo nhà ai đi lạc không, và cân nhắc chuyện triệt sản nếu định cho nó ở lâu dài.

Còn nếu không nuôi được thì đừng cho ăn nửa vời — cho ăn vài hôm rồi thôi là cách làm nó ở lại mà không có ai chăm.

Nhà có trẻ nhỏ hoặc người dị ứng thì nên cân kỹ hơn, và đây là lý do thực tế chứ không liên quan gì tới điềm.

Cây ra hoa trái mùa

Lời đồn quen: cây trong sân ra hoa trái mùa là báo hiệu điều gì đó sắp xảy ra trong nhà.

Phần trần trụi: cây ra hoa lệch mùa thường vì thời tiết bất thường — một đợt lạnh hoặc nóng trái mùa, một trận mưa lớn sau hạn — hoặc vì cây bị tác động: tỉa cành mạnh, bón phân, bị hạn rồi được tưới nhiều.

Ở khí hậu như ta thì chuyện này xảy ra khá thường, và những năm thời tiết thất thường thì nhiều nhà cùng thấy một lúc. Đó cũng là lý do câu chuyện lan nhanh.

Việc nên làm: nếu cây ra hoa lệch mùa kèm rụng lá nhiều, lá vàng hoặc thân có dấu hiệu lạ thì đó là cây đang bị stress, nên xem lại chuyện tưới, thoát nước và sâu bệnh. Còn nếu cây vẫn khoẻ thì cứ thưởng thức, năm sau nó thường trở lại nhịp cũ.

Tổ ong, tổ chim làm trên nhà

Nhiều nơi coi là điềm lành và kiêng phá.

Phần trần trụi: chúng chọn chỗ theo tiêu chí rất cụ thể — khuất mưa, khuất gió, ít người qua lại, gần nguồn thức ăn. Mái hiên, khe tường, hộp kỹ thuật là mấy chỗ hợp ý.

Phần cần nói rõ vì liên quan an toàn: tổ ong thì không nên tự phá, nhất là tổ lớn hoặc ở chỗ cao. Nhà có trẻ nhỏ, có người dị ứng nọc ong thì đây là chuyện an toàn thật sự, và nên gọi người có kinh nghiệm xử lý chứ đừng tự leo lên.

Với tổ chim thì phần lớn là vô hại, chỉ hơi bẩn phía dưới. Nếu chờ được thì đợi chim non rời tổ rồi hãy dọn — vừa nhân đạo vừa đỡ phiền.

Và nếu tổ làm ngay chỗ đường điện hoặc chỗ thoát nước thì phải xử, bất kể lời đồn — đó là chuyện hỏng hóc và an toàn.

Mấy chuyện khác hay được kể

Gom nhanh, mỗi cái một dòng.

Kiến kéo đàn vào nhà báo mưa. Kiến có phản ứng với độ ẩm và áp suất đổi, nên chuyện này không hoàn toàn vô căn cứ — nhưng nó cũng kéo vào vì trong nhà có đồ ngọt.

Chó hú ban đêm. Thường vì nghe tiếng chó khác, tiếng còi xe, hoặc vì cô đơn và lo lắng. Nếu con chó nhà bạn bỗng hú nhiều hơn hẳn thì đáng để ý tới sức khoẻ và thói quen của nó.

Thạch sùng kêu. Được gán nhiều ý nghĩa tuỳ số tiếng kêu. Thực tế thì đó là cách chúng giao tiếp với nhau, và nhà nào nhiều côn trùng thì nhiều thạch sùng.

Chuồn chuồn bay thấp. Câu này thì có phần: độ ẩm cao làm cánh nặng hơn và côn trùng nhỏ bay thấp hơn, nên chuồn chuồn cũng xuống theo mồi.

Điểm chung: phần lớn những quan sát này bắt nguồn từ việc người xưa để ý rất kỹ — chỉ là cách giải thích thì mỗi thời một kiểu.

Vì sao mấy chuyện này sống dai đến vậy

Ba lý do, và cả ba đều nói về cách con người nhớ.

Ta chỉ nhớ lần trùng khớp. Chim vào nhà rồi tuần sau có tin vui thì nhớ rất lâu; hàng chục lần chim vào mà chẳng có gì thì quên sạch.

Chuyện lạ thì đáng kể lại. Không ai kể rằng hôm nay không có con vật nào vào nhà. Nên chỉ những lần đặc biệt mới đi vào câu chuyện chung.

Nó cho ta cảm giác biết trước. Đời sống có nhiều thứ không đoán được, và một dấu hiệu — dù chỉ là quy ước — làm người ta thấy đỡ bị động hơn.

Biết ba điều này không làm mấy câu chuyện kém hay đi. Chúng vẫn là một phần của nếp sống, và kể lại cho con cháu nghe cũng là cách giữ một mạch văn hoá.

Ba điều gọn lại

Một, khi cùng một hiện tượng được giải thích ngược nhau tuỳ vùng, thì ý nghĩa nằm ở người kể chứ không nằm ở sự việc.

Hai, chim vào nhà thì mở một cửa và tắt đèn cho nó tự bay ra; mèo lạ thì đừng cho ăn nửa vời.

Ba, tổ ong thì không tự phá — nhất là nhà có trẻ nhỏ hoặc người dị ứng nọc ong, gọi người có kinh nghiệm là đúng hơn mọi lời đồn.