Bệnh viện, trường học, bến xe: mấy thứ bố trí có chủ ý mà ta ít để ý

Chỗ nào có đông người đi qua thì chỗ đó đã được ai đó tính toán: đi lối nào, đứng đợi ở đâu, nhìn thấy gì trước. Bệnh viện, trường học, bến xe là ba nơi rõ nhất, và cũng là ba nơi ta ít khi để ý vì còn bận việc của mình.

Đọc chúng cho vui một lần thì lần sau đi qua sẽ thấy khác hẳn — và có vài điều mang về nhà được.

Ở bệnh viện: dẫn đường là việc số một

• Người tới bệnh viện thường lo và mệt, nên khả năng đọc bảng chỉ dẫn giảm hẳn.
• Vì thế bảng phải to, chữ ít, đặt ở ngã rẽ chứ không đặt giữa hành lang dài.
• Màu và số tầng lặp lại nhiều lần để người ta khỏi phải nhớ.
• Quầy hỏi đặt ngay lối vào, vì câu hỏi đầu tiên luôn là "đi đâu bây giờ".
• Ghế chờ quay về phía bảng gọi số — ngồi mà không thấy bảng thì ai cũng đứng lên hỏi.

Chỗ ngồi chờ nói lên nhiều điều

1. Ghế xếp thành hàng nhìn cùng hướng khi cần trật tự và theo dõi số thứ tự.
2. Ghế quay vào nhau ở nơi muốn người ta trò chuyện — hiếm gặp ở chỗ chờ khám.
3. Có tay vịn giữa các ghế vừa để tựa vừa để không ai nằm dài.
4. Khoảng trống cho xe lăn và xe đẩy là thứ nên có mà nhiều nơi quên.
5. Nhà vệ sinh và chỗ uống nước gần khu chờ, vì người ta không dám đi xa sợ mất lượt.

Ở trường học: an toàn và tầm nhìn

• Sân chơi thường nhìn thấy được từ phòng giáo viên — đó là thiết kế có chủ ý.
• Cổng trường tách luồng đi bộ và luồng xe ở nơi làm tốt.
• Hành lang rộng và ít góc khuất, vì góc khuất là nơi hay xảy ra chuyện.
• Cửa lớp mở ra hành lang theo hướng không chặn đường thoát.
• Bàn ghế theo cỡ tuổi — thứ ảnh hưởng tới lưng và mắt của trẻ mỗi ngày.

Ở bến xe: giữ dòng người chảy

• Lối vào và lối ra tách nhau để hai dòng người không đâm vào nhau.
• Bảng giờ đặt ở chỗ dừng chân tự nhiên, nơi người ta vừa bước vào và ngẩng lên.
• Hàng rào dẫn hướng khiến người xếp hàng mà không cần ai nhắc.
• Quầy vé và chỗ chờ tách xa cửa lên xe để đám đông không dồn một chỗ.
• Đèn sáng ở lối đi ban đêm vừa là an toàn giao thông vừa là an toàn cá nhân.

Ở chợ và siêu thị: hai lối nghĩ khác nhau

• Chợ truyền thống xếp theo ngành hàng, người quen đi thẳng tới sạp mình mua.
• Siêu thị dẫn khách đi vòng, để đi qua nhiều kệ hơn trên đường tới thứ mình cần.
• Cả hai đều hiệu quả cho mục đích của mình — một bên bán nhanh, một bên bán thêm.
• Chỗ thanh toán bao giờ cũng ở gần cửa ra, và đó là điểm nghẽn quen thuộc.
• Đi chợ có danh sách thì ít bị dẫn hơn, dù ở chỗ nào cũng vậy.

Ở nơi công quyền và ngân hàng

1. Lấy số thứ tự ngay cửa để không ai phải tranh chỗ.
2. Quầy ngăn kính và khoảng lùi vừa để riêng tư vừa để an toàn.
3. Bàn viết giấy tờ đặt xa quầy, tránh nghẽn ngay chỗ đang giao dịch.
4. Bảng hướng dẫn hồ sơ dán ở chỗ chờ, để người ta đọc trong lúc đợi.
5. Chỗ nào hay có người quay lại hỏi thì chỗ đó bảng viết chưa rõ.

Ba nguyên tắc chung của cả ba nơi

1. Người mới tới phải biết đi đâu trong mười giây — nếu không thì thiết kế đã thất bại.
2. Dòng người phải chảy một chiều ở chỗ hẹp, không cho hai chiều cắt nhau.
3. Chỗ chờ phải nhìn thấy thứ mình đang chờ: bảng số, cửa ra, xe.
4. Ba nguyên tắc này không thuộc trường phái nào cả — chúng đến từ việc quan sát người thật.

Vì sao có nơi làm tốt, có nơi không

• Công trình cũ cơi nới dần thì luồng đi thành chắp vá.
• Đông hơn dự tính nhiều lần — thiết kế cho ngàn người mà ngày nào cũng mấy ngàn.
• Bảng chỉ dẫn thêm dần theo thời gian, mỗi lần một kiểu chữ, nhìn rối.
• Người thiết kế không phải người dùng, và ít khi quay lại xem thực tế.
• Nơi nào có người quan sát rồi sửa dần thì nơi đó dễ chịu hơn hẳn.

Ban đêm mọi chỗ đổi khác

• Đèn tắt bớt thì đường quen thành lạ — nhiều nơi ban ngày rất rõ, tối thì mất hướng.
• Bóng đổ sâu ở hành lang và bãi xe làm người ta ngại đi một mình.
• Chỗ sáng đều tốt hơn chỗ vài đèn rất sáng xen kẽ vùng tối.
• Bảng chỉ dẫn không đèn thì ban đêm vô dụng, và đó là lỗi rất phổ biến.
• Thử đi qua chỗ quen vào buổi tối — bạn sẽ thấy hẳn một nơi khác.

Người khuyết tật và người lớn tuổi

1. Dốc thoải thay bậc giúp cả xe lăn, xe đẩy trẻ em và người kéo vali.
2. Tay vịn hai bên cầu thang, không phải chỉ một bên.
3. Chữ đủ to và đủ tương phản — thứ ai cũng cần khi lớn tuổi.
4. Chỗ ngồi nghỉ dọc quãng đi bộ dài, mỗi vài chục mét.
5. Nền chống trượt ở chỗ hay ướt, nhất là lối vào khi trời mưa.
6. Làm cho nhóm này thì cả nhà ai cũng hưởng — đó là điểm hay nhất.

Mang về nhà được gì

• Lối vào nhà phải thông — chỗ chật nhất mà lại là chỗ ai cũng đi qua.
• Chỗ ngồi tiếp khách nhìn được cửa, khỏi giật mình khi có người vào.
• Đèn ở lối đi ban đêm, nhất là cầu thang và bậc.
• Đồ hay dùng để chỗ dễ thấy — cùng nguyên tắc với bảng chỉ dẫn.
• Không cho hai dòng đi lại cắt nhau ở bếp và cửa ra vào.

Mấy chi tiết nhỏ mà hay

• Vệt mòn trên sàn cho biết người ta thật sự đi đường nào, không phải đường người thiết kế vẽ.
• Cỏ mòn thành lối tắt ở công viên cũng là một kiểu góp ý của người dùng.
• Giấy dán tay ghi thêm chỉ dẫn nghĩa là bảng chính thức chưa đủ.
• Ghế bị xoay lệch khỏi hàng cho biết hướng ngồi ban đầu không hợp.
• Quan sát mấy dấu vết này thú hơn đọc bản vẽ, vì chúng là hành vi thật.

Trò nhỏ để chơi khi đi qua

1. Đứng ở cửa vào và đếm xem mất mấy giây để biết mình phải đi đâu.
2. Nhìn xem người ta hay tụ lại chỗ nào — chỗ đó là chỗ thiết kế đang nghẽn.
3. Tìm bảng chỉ dẫn bị che bởi cây, quầy hàng, hoặc tấm quảng cáo.
4. Xem lối thoát hiểm có bị chắn không — đây là trò đáng chơi nhất.
5. Thấy chỗ nguy hiểm thì báo cho người có trách nhiệm, một câu nói có khi giúp được nhiều người.

Ba việc không đùa

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám, và đi sớm hơn là muộn.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay.
• Hạn giấy tờ, hợp đồng thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.